خبرنامه دانشجویان ایران: درست است که جنگ تمام شده اما در فلسفه شیعی مبارزه و دفاع همیشه هست، و طبعا شعر دفاع مقدس و مقاومت و پایداری با همان ایدئولوژی همیشه خواهد بود، به نظرم باید روزی برسد که شعر دفاع مقدس بهترین و قوی ترین شعر شاعران بشود.
خبرنگار «خبرنامه دانشجویان ایران»؛ در گفتگویی با دکتر عباس احمدی، از شعرای آیینی کشورمان، به بررسی وضعیت شعر دفاع مقدس و شعر آیینی در دوران بعد از انقلاب پرداخته است که گزیدهای از آن را در ادامه میخوانید.
«خبرنامه دانشجویان ایران»: به عنوان اولین سوال شعر دفاع مقدس را تعریف کنید، از زمان پیدایش این شعر و اینکه چه ویژگی هایی دارد و چه دوره هایی از ابتدا تا کنون پشت سر گذاشته است؟
این شعر نام دیگری هم دارد مثل شعر جنگ و مخصوص ایران تنها نیست، در کشورهای دیگر هم وجود دارد منتهی با تعاریف و مشخصه های دیگر، اما ریشه آن در ایران به بعد از دوران مشروطه برمی گردد، در اروپا هم به همین موازات این نوع شعر شکل گرفت که همزمان با جنگ های جهانی بود، از بعد از مشروطه مفاهیم اجتماعی و سیاسی وارد شعر شد، تا قبل از آن اشعار بیشتر در حال و هوای عرفانی و اخلاقی و عاطفی بود و در برخی موارد این نوع شعر وجود وجود داشت که ظهور و بروز خاصی هم نداشت اما از بعد از مشروطه به طور جدی مفاهیم اجتماعی و سیاسی وارد شعر شد و به صورت یک سبک و ژانر شعری شکل گرفت.
هرچند همانطور که گفته شد پیدایش این زمینه شعری از بعد از مشروطه بود اما بعد از انقلاب اسلامی این شعر جهش و شکوفایی بزرگی داشت، و نام ها و عناوین مختلفی براین شعر هم گذاشته شد مثل شعر جنگ، شعر پایداری، شعر دفاع مقدس، شعر مقاومت و...
این شعر را در دوران بعد از انقلاب می توان به چند دوره تقسیم کرد، دوره اول سال پنجاه و هفت تا پنجاه و نه که جنگ شروع شد، در این دوره اشعار بیشتر در حال و هوای انقلاب بود و به صورت شعاری، این دوره تا اوایل جنگ هم ادامه داشت که بیشتر به تشویق مردم به مبارزه و دفاع می پرداخت و جنبه احساس و حماسه در این نوع اشعار بیشتر بود، سردمداران این دوره افرادی مثل نصرالله مردانیف مشفق کاشانی و جوانتر هایی مثل قیصر امین پور، سید حسن حسینی، و سلمان هراتی بودند.
دوره بعدی این شعر از اوایل دهه شصت تا اوایل و اواسط دهه هفتاد بود، در این دروه مضامین قوی تر شد و قالبهای کلاسیک شعری مثل رباعی و دوبیتی و غزل وارد این نوع شعر شد در صورتی که در دوره اول قالب این اشعار غالبا نیمایی بود، مضامین به سمت انتظار مادران شهدا و صبر و استقامت و این جور مسائل گرایش پیدا کرد.
مرحله سوم که آن را شعر بعد از جنگ نام دارد که البته برخی نام آن را شعر ضد جنگ هم نامیده اند، البته شعر ضد جنگ غالبا برای کشورهای دیگر دنیا وجود دارد که آن هم بخاطر اعتقاداتشان است اما در ایران ما عملا چنین مسئله ای نداشتیم، این دروه که از اوایل و اواسط دهه هفتاد شروع شد و جوانهایی هم در این زمینه کار می کردند که مستقیما با جنگ ارتباط نداشتند و طبیعتا موضوعات اشعار بیشتر در زمینه های جانبازان، جانبازان شیمیایی، شهدای گمنام و مفقود الاثر و انتظار مادران آنها بود و شعر هم واقع گراتر شد، و به خاطر همین عدم حضور جوانان در جنگ طبیعتا شعر به طبعات جنگ می پردازد.
«خبرنامه دانشجویان ایران»: این جریان شعری هم اکنون چه جایگاهی در جامعه و بخصوص جامعه شعری دارد؟
متاسفانه در چهار- پنج سال اخیر به این نوع شعر بی توجهی شده است جشنواره ها و همایش های بسیار کمی برای آن گرفته شده و این امر باعث کمرنگ شدن این نوع شعر می شود و این امر باعث شده از لحاظ کمی این شعر دچار افت شدید شود، از لحاظ کیفی هم باز در پنج سال اخیر تحول و تغییر چشمگیری سراغ نداریم، به نظرم اکنون داستان دفاع مقدس از شعر دفاع مقدس پیشرفت بیشتری داشته است.
درست است که جنگ تمام شده اما در فلسفه شیعی مبارزه و دفاع همیشه هست، و طبعا شعر دفاع مقدس و مقاومت و پایداری با همان ایدئولوژی همیشه خواهد بود، به نظرم باید روزی برسد که شعر دفاع مقدس بهترین و قوی ترین شعر شاعران بشود.
جشنواره شعر انقلاب هم که حوزه هنری برگزار می کند، شاعران بیشتر شعرهای قبلی شان را ارسال کرده بودند و شعر جدید کمتر در آن وجود داشت.
«خبرنامه دانشجویان ایران»: به نظرتان علت این مسئله چیست؟
به نظرم علت این امر شرایط و فضای جامعه است، چون شاعر ایده های خود را از جامعه می گیرد، جامعه امروزه به سمت مصرف گرایی و تجمل رفته است، ایده های دیگری مطرح شده و نگرش ها فرق کرده است، بزرگتر های شعری به گونه ای کم کار شده اند و کمتر شعر می سرایند و جوانتر ها هم که تجربه ی کافی را ندارند، همه این ها دست به دست هم داده و گونه های دیگر شعر امروزه رواج و ذهن جوانان هم به آن سمت گرایش پیدا کرده است.
مگر در موارد مقطعی و کوتاه مثل جنگ غزه و جنگ سی و سه روزه یا مثلا موضوع میانمار جرقه های زده شده آن هم به صورت موقتی و کوتاه اما اینکه به صورت یک جریان قوی و پویا باشد نه، به آن شکل نشده است.
«خبرنامه دانشجویان ایران»: آخرین دوره ای که جشنواره یا همایشی برای شعر دفاع مقدس برگزار شده چه سالی بوده؟
فکر کنم دوسال پیش در تبریز بوده، و بعد از آن بخاطر ندارم که همایش یا جشنواره ای برای این نوع شعر گرفته شده باشد، البته کنگره شعر بسیج هست که همه ساله برگزار می شود اما آن کنگره قوت کافی برای ایجاد تحول تشویق برای پیشبرد این نوع شعر را ندارد.
«خبرنامه دانشجویان ایران»: بعد از انقلاب اسلامی سردمداران و آغاز کننده گان این نوع شعر چه کسانی بودند؟
این نوع شعر را باید زیر مجموعه شعر انقلاب بدانیم، پس آغاز گران و سردمداران این نوع شعر هم بزرگان و آغاز گران شعر انقلاب هستند، افرادی مثل طاهره صفار زاده، موسوی گرما رودی نصر الله مردانی، حمید سبزواری، و بعد از آن افرادی مثل قیصر امین پور، سیدحسن حسینی، سلمان هراتی، علی معلم و... .
«خبرنامه دانشجویان ایران»: با توجه به روی کار آمدن دولت جدید، در چندماه اخیر شروع کار مسئولین شعری را چگونه ارزیابی می کنید، با توجه به اتفاقاتی هم که در جشنواره شعر فجر رخ داد، چه کارهایی در زمینه شعری انجام شده است؟
در چندماه اخیر در زمینه شعری هیچ کاری نشده است، با توجه به سیاست زدگی که وجود دارد نمی توان گفت جریان شعر هم مستقل از این است، و فکر می کنم جریانی که در خانه شاعران بوجود آمده بود بخواهند بر جریان شعر حاکم شوند، یک دولت سرکار می آید این گروه را می شناسد و دولت بعد هم کسان دیگر را، اما در کل به نظرم هیچ کدام تا کنون نتوانسته اند برای شعر کار خاصی انجام دهند و جریان خوبی بوجود بیاورند، در کل فعلا نمی توان قضاوتی کرد چون هنوز مدت زمان کمی است که مسئولین جدید شعری روی کار آمده اند.
«خبرنامه دانشجویان ایران»: در همین مدت کوتاه هم حاشیه های زیادی بوجود آورده اند، در عرصه شعر مثلا همین دعوت از شاعری ضد نظام و انقلاب برای جشنواره شعر فجر انقلاب، باعث نگرانی و ابهام برای آینده جریان شعر می شود، و اینکه این روند اگر ادامه پیدا کند چه لطماتی به جریان شعر وارد خواهد کرد.
یدلله رویایی که دعوت شده اولا باید بدانیم که این یک شاعر درجه یک نیست، و یک شاعر معمولی و شاید در سطح های پایین تر است و هیچ کدام از جوانان ما حتی یک بند از اشعار او را بلد نیستند، ضمن اینکه این افراد موافق با جریان انقلاب هم نیستند، به نظرم ضرورتی ندارد که از این افراد دعوت شود، و این نکته را هم باید یادآور شد که این افراد هیچ کمک و تاثیری در پیشرفت جریان شعر انقلاب نخواهند داشت. افراد بزرگتر و دیگری وجود دارد که می توانند از آنها استفاده کنند.
